เครือข่ายองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น(อ่านต่อ..)

การสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันโรคเป็นแนวทางหลักที่มีความสำคัญในการแก้ไขปัญหาสาธารณสุขและได้มีการดำเนินการและพัฒนาการมาอย่างยาวนาน ในขณะที่มีการเปลี่ยนแปลง ทั้งระบบบริการสาธารณสุข จากโครงการหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าจึงส่งผลกระทบทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในการสร้างเสริมสุขภาพ และป้องกันโรคด้วย   ทั้งในเรื่องของการจัดสรรงบประมาณ  การกระจายบุคลากร  การบริหารจัดการ  การประเมินผลงานซึ่งมีผลต่อกิจกรรมสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันโรคในด้านต่างๆ   รวมทั้งคุณภาพของกิจกรรมสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันโรคตามชุดสิทธิประโยชน์ในโครงการหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า

กิจกรรมสร้างเสริมสุขภาพ(Health Promotion)เป็นงานสาธารณสุขที่ครอบคลุมหลายมิติจึงมีผู้ให้คำจำกัดความไว้อย่างหลากหลาย เช่น กฎบัตรออตตาวา ความหมายของการสร้างเสริมสุขภาพ คือกระบวนการเพิ่มสมรรถนะให้ประชาชนมีความสามารถในการควบคุมและพัฒนาสุขภาพตนเอง   อันจะเป็นผลต่อสุขภาวะที่สมบูรณ์ทางกาย   ทางจิต   และทางสังคม   องค์การอนามัยโลกได้ให้ความหมายของการสร้างเสริมสุขภาพ คือ กิจกรรมหรือการสนับสนุนให้เกิดการเปลี่ยนแปลงตัวกำหนดสุขภาวะ   ไม่เพียงแต่เฉพาะแต่ละบุคคล เช่น สุขภาพและการดำเนินชีวิต   แต่ยังรวมถึงด้านเศรษฐกิจ   สังคม   การศึกษาและการทำงาน

กิจกรรมป้องกันโรคเป็นงานที่ต้องทำควบคู่กับงานสร้างเสริมสุขภาพ   กิจกรรมบางอย่างไม่สามารถจำแนกได้อย่างเด็ดขาดว่าเป็นกิจกรรมการป้องกันโรคหรือกิจกรรมสร้างสุขภาพ   แต่โดยส่วนใหญ่จะเห็นตรงกันว่ากิจกรรมสร้างเสริมสุขภาพนั้นเน้นเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตให้ดีขึ้น   ส่วนกิจกรรมป้องกันโรคนั้นเน้นที่ความพยายามไม่ให้เกิดโรค  องค์การอนามัยโรคให้ความหมายของการป้องกันโรค คือ การลด   การจำกัด   ป้องกันโรคและภาวะแทรกซ้อน   และผลที่ตามมาของโรค

กิจกรรมสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันโรคมีรูปแบบการทำงานจำแนกได้เป็น 2 ระดับ

ระดับบุคคล   มุ่งหมายที่จะพัฒนาศักยภาพด้านสุขภาพของระดับบุคคลโดยตรง   ทำให้บุคคลมีความเข้มแข็งและสามารถที่จะแก้ปัญหาสุขภาพ   ตลอดจนสามารถเผชิญกับสถานการณ์ชีวิตและสิ่งแวดล้อมได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ระดับชุมชน   มุ่งหมายต่อการสร้างและเพิ่มศักยภาพของระบบนิเวศน์สังคมให้ดีขึ้น   อันจะทำให้เกิดสิ่งแวดล้อมที่ดีต่อสุขภาพ

กิจกรรมสร้างเสริมสุขภาพมีวัตถุประสงค์เพื่อให้ประชาชนมีพฤติกรรมที่ถูกต้องเหมาะสม   มีสุขภาพที่สมบูรณ์แข็งแรง   มีส่วนร่วมในการจัดการปัจจัยแวดล้อมต่าง ๆ ให้เอื้อต่อการมีสุขภาพดี พัฒนาพฤติกรรมสุขภาพและเพื่อให้ประชาชนได้รับการเฝ้าระวัง   ป้องกัน   ควบคุมและบำบัดรักษาโรคที่ได้มาตรฐาน   โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อประกอบกับมีโครงการประกันสุขภาพถ้วนหน้าที่หวังผลให้แนวทางการสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันโรคชัดเจนยิ่งขึ้นกว่าเดิม   มุ่งเน้นการทำให้ประชาชนในเขตรับผิดชอบมีสุขภาพที่ดีขึ้นทั้งทางร่างกายและจิตใจ   เน้นการทำกิจกรรมสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันโรคต่างๆ   ส่งผลให้ประชาชนเจ็บป่วยน้อยลง   ลดภาวะแทรกซ้อนจากการป่วยได้มากขึ้น   มีคุณภาพชีวิตที่ดีและยังลดภาระค่าใช้จ่ายด้านการรักษาพยาบาล

กิจกรรมสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันโรคเป็นกิจกรรมที่นโยบายหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าพยายามกระตุ้นให้เกิดขึ้น   โดยจัดให้มีงบประมาณรองรับที่ชัดเจน สำหรับใช้ในกิจกรรมที่เกี่ยวข้องและได้มีการกำหนดสิทธิประโยชน์หลักด้านส่งเสริมสุขภาพและป้องกันโรครวมทั้งประเภทและขอบเขต ของบริการสาธารณสุขที่บุคคลมีสิทธิได้รับ   ครอบคลุมบริการด้านการแพทย์และสาธารณสุขที่ให้โดยตรงแก่บุคคลเพื่อการสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันโรค   ซึ่งได้รับการพิสูจน์ทางวิชาการแล้วว่า มีอรรถประโยชน์และประสิทธิผลคุ้มค่า   คือส่งผลให้ประชาชนไทยมีอายุขัยเฉลี่ยยืนยาวขึ้น   สร้างเสริมคุณภาพชีวิตและลดอัตราการเจ็บป่วยและการไร้ความสามารถ   โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อ (ก) การตรวจคัดกรองเพื่อค้นหาภาวะเสี่ยงต่อการเสียสุขภาพและศักยภาพที่เอื้ออำนวยต่อการสร้างเสริมสุขภาพ, (ข) การสร้างเสริมเพื่อปรับเปลี่ยนพฤติกรรม   การให้การปรึกษาแนะนำและการให้ความรู้เพื่อสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันการเจ็บป่วยและ (ค) การสร้างเสริมภูมิคุ้มกัน   การใช้ยาและการทำหัตถการเพื่อสร้างเสริมสุขภาพ และป้องกันการเจ็บป่วย   ดังต่อไปนี้

    1. การตรวจและการบริบาลสุขภาพ   พัฒนาการและภาวะโภชนาการของเด็กและเยาวชนตามแนวทางของกรมอนามัย   กระทรวงสาธารณสุข และ/หรือ แนวทางการตรวจสุขภาพของประชาชนไทย   ซึ่งจัดทำโดยแพทยสภา
    2. การสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคตามแผนงานการให้ภูมิคุ้มกันโรคของประเทศ   รวมทั้งการใช้ยา และการทำหัตถการเพื่อสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันการเจ็บป่วย
    3. การตรวจคัดกรองเพื่อค้นหาภาวะเสี่ยงต่อการเสียสุขภาพและศักยภาพที่เอื้ออำนวยต่อการสร้างเสริมสุขภาพสำหรับประชาชนทั่วไปและกลุ่มเสี่ยงตามแนวทางการ ตรวจสุขภาพของประชาชนไทย   ซึ่งจัดทำโดยแพทยสภา
    4. การวางแผนครอบครัวตามแนวทางของกรมอนามัย   กระทรวงสาธารณสุขและ/หรือแนวทางการตรวจสุขภาพของประชาชนไทย   ซึ่งจัดทำโดยแพทยสภา
    5. การให้ยาต้านไวรัสเอดส์กรณีการป้องกันและการแพร่กระจายเชื้อจากแม่สู่ลูก
    6. การเยี่ยมบ้านและการดูแลผู้ป่วยที่บ้าน
    7. การให้คำปรึกษาแนะนำ   การสร้างเสริมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและการให้ความรู้เพื่อสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันการเจ็บป่วยแก่ผู้รับบริการทั้งระดับบุคคลและครอบครัว   ตลอดจนสนับสนุนให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการสร้างเสริมสุขภาพ
    8. การสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันโรคในช่องปาก ได้แก่
      8.1 การตรวจสุขภาพช่องปาก
      8.2 การแนะนำด้านทันตสุขภาพ
      8.3 การให้ฟลูออไรด์เสริมในกลุ่มที่มีความเสี่ยงต่อโรคฟันผุ เช่น กลุ่มเด็ก   ผู้สูงอายุ ผู้ป่วยฉายรังสีบริเวณศีรษะและลำคอ
      8.4 การเคลือบหลุมร่องฟัน (ในกลุ่มอายุไม่เกิน 15 ปี)

ผลของการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นจากนโยบายหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้ามีมากมายหลายด้าน เช่น มาตรฐานการรักษาพยาบาล   การบริหารจัดการ   งบประมาณ   เมื่อพิจารณาในส่วนที่เกี่ยวข้องกับผลกระทบต่อหลายกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพและป้องกันโรค   โดยสรุปได้ดังนี้

    1. กิจกรรมที่ต้องใช้เงินซึ่งมีต้นทุนทำให้เจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติงานให้บริการลดน้อยลง   ซึ่งอาจเป็นผลเนื่องจากวัสดุ เวชภัณฑ์ ที่รับสนับสนุนจากส่วนกลาง กำลังจะหมดหรือหมดไปแล้ว ในสถานบริการบางแห่ง   จึงทำให้อัตราการให้บริการกิจกรรมที่มีต้นทุนจะต่ำกว่ากิจกรรมอื่น ๆ ที่ไม่มีต้นทุน   ผู้ให้บริการส่วนใหญ่มองการให้บริการเป็นค่าใช้จ่ายและกิจกรรมที่มีต้นทุนสูงก็จะละเลยไม่ปฏิบัติ
    2. การปรับโครงสร้างองค์กรและบุคลากรทำให้เจ้าหน้าที่ปฏิบัติงานเพิ่มมากขึ้น
    3. เจ้าหน้าที่ผู้ให้บริการยังไม่ทราบรายละเอียดถึงกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพที่จำเป็นจะต้องให้ตามชุดสิทธิประโยชน์    เพราะส่วนใหญ่จะปฏิบัติตามสิ่งที่เคยทำอยู่ประจำ

ในมาตรา 47 พระราชบัญญัติหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2545 ระบุไว้ว่า เพื่อสร้างหลักประกันสุขภาพให้กับบุคคลในพื้นที่โดยส่งเสริมกระบวนการมีส่วนร่วมตามความพร้อม   ความเหมาะสมและความต้องการของประชาชนในท้องถิ่น   ให้คณะกรรมการสนับสนุนและประสานกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นกำหนดหลักเกณฑ์ เพื่อให้องค์กรดังกล่าวเป็นผู้ดำเนินงานและบริหารจัดการระบบหลักประกันสุขภาพ ในระดับท้องถิ่นหรือพื้นที่   โดยให้ได้รับค่าใช้จ่ายจากกองทุน   ซึ่งมาตราดังกล่าวถือเป็นการกระจายอำนาจด้านสุขภาพเพื่อสร้างความเข้มแข็งของประชาชนในการดูแลสุขภาพของตนเองและครอบครัว   การเข้ามามีส่วนร่วมขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและประชาชนในการบริหารจัดการระบบหลักประกันสุขภาพนั้นเป็นกลวิธีที่สำคัญในการนำมาใช้เพื่อปฏิรูปการบริการสุขภาพ ทั้งในประเทศพัฒนาแล้วและกำลังพัฒนา เพราะการกระจายอำนาจถูกมองว่าสามารถทำให้มีการสร้างโอกาสให้เกิดหลักประกันสุขภาพอย่างทั่วถึงขึ้นมาได้   และยังสามารถทำให้หลักประกันสุขภาพที่เกิดขึ้นนั้นมีประสิทธิภาพ และประสิทธิผลมากขึ้น   เพราะองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น สามารถตอบสนองความต้องการของชุมชน ได้ดีกว่ารัฐบาลกลาง   ปัจจุบันองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นระดับต่างๆตั้งแต่องค์การบริหารส่วนตำบล เทศบาล องค์การบริหารส่วนจังหวัด และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ลักษณะพิเศษอย่างกรุงเทพมหานครล้วนมีการเจริญเติบโตและมีบทบาทสำคัญต่อการพัฒนาสุขภาพของประชาชนมากขึ้น

ปัจจุบันมีองค์กรชุมชนในพื้นที่ต่างๆดำเนินการจัดบริการสุขภาพในชุมชนกันเองอยู่แล้วหลายพื้นที่และบางพื้นที่ดำเนินการร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น   คณะอนุกรรมการส่งเสริมสนับสนุนการมีส่วนร่วมภาคประชาชนภายใต้คณะกรรมการหลักประกันสุขภาพแห่งชาติจึงเห็นควรให้มีการค้นหาและศึกษารูปแบบการบริหารจัดการสุขภาพ ในชุมชนที่มีความพร้อมและมีศักยภาพ   รวมทั้งคณะกรรม
การหลักประกันสุขภาพแห่งชาติเห็นชอบให้มีการตั้งคณะกรรมการประสานงานร่วมระหว่างกรรมการหลักประกันสุขภาพแห่งชาติและกรรมการกระจายอำนาจ   ร่วมกับสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่ง
ชาติและกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น กระทรวงมหาดไทย เพื่อดำเนินการพัฒนาระบบหลักประกันสุขภาพในระดับพื้นที่ให้เป็นไปตามมาตราต่างๆที่เกี่ยวข้องในพระราชบัญญัติหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ

กลับ ขึ้นบน